DE PROCEDURES EN TEKORTKOMINGEN

VAN MILIEU-EFFECTENRAPPORTEN

 

Begrippen en procedures

 

· m.e.r. = milieu-effectenrapportage, dit slaat op het volledig proces.

· MER = milieu-effectenrapport, dit slaat op het document zelf.

· project-MER: onderzoekt de effecten van een voorgenomen project of vergunningsaanvraag die uitgaat van privé-initiatief of de overheid.

· plan-MER: onderzoekt de effecten van een plan of programma van de overheid.  Hierbij zijn 2 procedures mogelijk: volgens het planMER-decreet of via het integratiespoor. Het integratiespoor houdt in dat de

milieueffectrapportage plaatsvindt tijdens de voorbereidende fase van een Ruimtelijk UitvoeringsPlan (RUP). Het plan-MER maakt integraal deel uit van het RUP.

 

De m.e.r. procedure beschrijft de verschillende stappen en de timing die gevolgd moeten worden bij het opmaken van een MER.  Er zijn verschillen tussen een project-MER en een plan-MER maar dit overzicht heeft de belangrijkste stappen weer.  Meer info vind je op www.mervlaanderen.be

 

Fase in het proces

Omschrijving en timing

Kennisgeving of Nota voor publieke consultatie (bij plan-MER in RUP)

Initiatiefnemer stuurt kennisgeving naar dienst Mer Vlaanderen

Volledigverklaring

De dienst Mer beslist binnen de 20 dagen over de (on)volledigheid

Versturen van volledige kennisgeving door de initiatiefnemer

Naar de adviesverlenende instanties en de gemeente.

Ter inzage legging

Door de gemeente uiterlijk 10 dagen na ontvangst

Inspraakperiode van 30 dagen

Opmerkingen naar de dienst Mer met het oog op het vaststellen van de richtlijnen

Beslissing over de richtlijnen door de dienst Mer

Binnen de 60 dagen na volledigverklaring

Ontwerptekst en vergadering met initiatiefnemer, deskundigen en adviesverlenende administraties

Ontwerptekst is opgemaakt door een studiebureau op basis van de richtlijnen

Indienen definitief MER en beslissing over goedkeuring definitief MER door administratie

MER wordt ingediend door initiatiefnemer bij de dienst Mer, binnen de 30 dagen na indiening volgt een beslissing.

 

In een beperkt aantal gevallen is een ontheffing tot opmaak van een project-MER mogelijk.  De initiatiefnemer stelt hiervoor een ontheffingsnota op en de administratie beslist hierover.  De ontheffingsnota moet bij vergunnings-aanvragen gevoegd worden.  Ook voor een plan-MER is een ontheffing mogelijk bij bepaalde plannen en wanneer er geen aanzienlijke milieugevolgen te verwachten zijn of wanneer er al een vroeger opgesteld plan-MER bestaat.  Een eventuele ontheffingsnota wordt bij het RUP gevoegd.

 

 

Tekortkomingen en gemiste kansen

 

Een MER is een belangrijk hulpmiddel voor het beleid; het biedt duidelijkheid over de effecten op mens en milieu van verschillende alternatieven met mogelijke ‘milderende maatregelen’.  Een MER zorgt voor beter onderbouwde beslissingen en meer evenwichtige vergunningverlening door een geïntegreerde benadering van de milieuthema’s.  Het preventiebeginsel wordt immers toegepast waarbij de ‘best beschikbare technieken’ worden toegepast en zorgt voor een goede inpassing in de omgeving.  Maar toch valt er nog heel wat te zeggen over de opmaak van een MER.

 

Selectie alternatieven

Het alternatievenonderzoek is meestal beperkt tot varianten in de uitvoering van het project of plan, er worden geen ‘beleidsvarianten’ of alternatieve locaties onderzocht.  Er kan soms sprake zijn van een ‘beslist beleid’ waarbij er eerst een politieke beslissing genomen wordt en daarna  de gevolgen ervan nagegaan worden via een MER.  Op die manier worden de mogelijkheden van totaal andere oplossingen niet nagegaan.

 

Omschrijving alternatieven

Het omschrijven van de alternatieven is niet altijd goed ingevuld met als gevolg dat ze niet als goede oplossing naar voren komen.  Bij het strategisch plan van de haven van Antwerpen bijvoorbeeld werd er bij de inbreidingsvarianten geen rekening gehouden met de uitbreiding van het spoor.  De simulatie resulteerde in meer vrachtwagens en dus gevolgen voor het milieu waardoor het alternatief afgevoerd wordt.

 

Afweging alternatieven

Het afwegen van de verschillende alternatieven gebeurt op basis van een multicriteria-analyse waarbij er ‘gewichten’ worden toegekend aan verschillende criteria om dan aan de hand van de slotsom het beste alternatief te kiezen.  Bij hetzelfde voorbeeld van de haven van Antwerpen kregen de criteria waarop de uitbreiding goed scoorde, hoge gewichten.

 

Door een verschillende omschrijving en afweging van de alternatieven werd de uitbreidingsvariant bevoordeeld in het MER voor het strategisch plan van de haven van Antwerpen.

 

Mobiliteitseffecten

Effecten van “generated traffic” worden meestal niet meegerekend.  Alle wegeninfrastructuur heeft immers een aanzuigeffect waarbij extra verkeer wordt aangetrokken.  Cumulatieve effecten blijven ook buiten beeld.  Er zijn per project of plan wel aparte rapporten, maar er is geen overzicht van de verschillende effecten samen.

 

Klimaat en lucht

Effecten op klimaat worden bijna nauwelijks onderzocht, met het argument dat klimaat een mondiaal probleem is. Verzurende stoffen: er is ook toetsing nodig aan de Europese maximumnormen voor een bepaalde sector.  De Vlaremnormen worden wel gevolgd maar er wordt niet nagegaan of er door de extra uitstoot het plafond niet bereikt wordt voor de sector.  Fijn stof: er is een gebrek aan gegevens en metingen,voornamelijk over ultra-fijn stof. Er is ook onduidelijkheid aan welke normen er moet voldaan worden.  Men is ook tevreden als de situatie ten opzicht van vroeger verbetert, niettegenstaande er nog altijd normoverschrijdingen zijn.

 

Waterhuishouding

Er zijn weinig gegevens beschikbaar over wateroverlast, verdroging en verzilting.  Een totaalbeeld is noodzakelijk, niet enkel de lokale effecten tellen.  Effecten van verschillende verkavelingen op de waterbalans worden niet onderzocht, men gaat enkel de effecten na van de betrokken verkaveling.  Het verbreden van het Schipdonkkanaal en de plannen met het kanaal Gent-Terneuzen hebben beiden extra water nodig, dus beide projecten samen is onmogelijk.

 

Natuur en landschap

Wanneer er een mogelijke impact is op VEN-gebied, Habitat– en Vogelrichtlijngebied dan is een passende beoordeling en verscherpte natuurtoets noodzakelijk.  Er moet aangetoond worden dat het project groot maatschappelijk belang heeft, daarna moeten alternatieven gezocht worden en dan pas kan er gewerkt worden aan compensaties. Nu is er vaak enkel aandacht voor compensaties en wordt de afweging rond habitat– en vogelrichtlijn niet altijd gevolgd. 

 

Doorwerking MER

De keuze van het alternatief lijkt soms een politieke keuze; politici gaan het open debat uit de weg op basis van het MER dat voor legitimatie moet zorgen van de politieke keuze. De milderende maatregelen zijn op zich geen ruimtelijke plannen en horen zogezegd niet thuis in een RUP waardoor ze moeilijk afdwingbaar zijn. Van het flankerend programma komt er dus vaak niet veel van in huis.

 

 

Het nieuw voetbalstadion in Brugge: de beslissingen zijn niet gebaseerd op het beste alternatief dat in het MER naar voor komt.

 

Inspraak

Bij de kennisgeving  of publieke consultatie van het MER kan men inhoudelijk wegen door de inspraak.  Ook bij de procedure van het plan of project zelf: RUP, bouwvergunning, milieuvergunning, … is er inspraak mogelijk. Er is geen tussenkomst mogelijk voor de goedkeuring van het MER.

 

Hoe een MER gebruiken?

·    Feitelijke gegevens gebruiken: normen, oppervlaktes, bouwhoogtes,…

·    MER verslag steeds nalezen, bij de goedkeuring staan dikwijls heel wat vragen en bedenkingen en zijn te vinden op www.mervlaanderen.be

·    Kijken naar cumulatieve effecten: andere projecten erbij betrekken

·    Milderende maatregelen eisen

·    Oplossing voor normoverschrijding vragen

 

Ernstige Milieu-effectenrapporten

Er is nood aan ‘second opinions’ naar het voorbeeld van Nederland waarbij er een rekenhof bestaat voor MER’s.  De ‘rechter en partij’ situaties moeten vermeden worden, nu gebeurt het dat het studiebureau dat het MER opmaakt ook werkt voor de initiatiefnemer van het project of plan.  Inspraak van de bevolking zou ook mogelijk moeten zijn voordat het MER wordt goedgekeurd.  Er zijn nu ook geen bindende maatregelen bij normoverschrijdingen, enz…  Kortom: het in ere herstellen van de milieu-effectenrapporten dringt zich op.

 

Bronnen: “Milieu-effectenrapporten anders bekeken”, info-namiddag van BBL

Tekst: Frederik Lapeirre

Een milieu-effectrapport is openbaar document waarin de te verwachten gevolgen voor mens en milieu, van een plan of project, worden onderzocht. Hierbij wordt ook aangegeven welke alternatieven er zijn en op welke wijze de milieu-effecten kunnen worden verholpen of gecompenseerd. Op zich is dit een goed instrument, maar worden alle alternatieven wel ernstig afgewogen?   De rapporten lijken soms op maat van de projecten geschreven...